Zatrucie tlenkiem węgla – objawy. Jak udzielić pierwszej pomocy?

Statystyki Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej wskazują, że z powodu zatrucia tlenkiem węgla, nazywanego również czadem, umiera ponad sto osób rocznie – najwięcej w okresie grzewczym, jesienno-zimowym. Blisko dwa tysiące osób ulega podtruciu spowodowanemu tlenkiem węgla. Jak rozpoznać pierwsze objawy zatrucia czadem i jak mu przeciwdziałać?

Czym jest czad?

Nazwa czad jest powszechnie wykorzystywana dla określenia tlenku węgla (CO). To gaz bezwonny, bezbarwny, który jest jedną z najczęstszych przyczyn zatrucia inhalacyjnego na świecie. Z uwagi na jego specyfikę, o czadzie mówi się „cichy zabójca”. Nie widzimy go ani nie jesteśmy w stanie wyczuć. Dłuższe przebywanie w pomieszczeniach o wysokim poziomie zanieczyszczenia powietrza czadem powoduje liczne objawy wielonarządowe. Jeśli pomoc przybędzie zbyt późno, dochodzi do śmierci z powodu zatrucia tlenkiem węgla.

Głównym źródłem tlenku węgla jest niepełne spalanie paliw kopalnianych, głównie węgla. Czad generowany jest również w środowisku przez spaliny samochodowe. Powstaje także przy wydychaniu dymu papierosowego. Co ciekawe, dym ten zawiera od 3 do 6 proc. CO, przez co jego stężenie w powietrzu jest 8-krotnie wyższe niż wynosi dozwolone stężenie tlenku węgla w przemyśle.

Gdzie najczęściej dochodzi do zatrucia czadem?

Ilość zatruć gazem, najczęściej czadem, rośnie w okresie jesienno-zimowym, a służby wskazują, że do takich zdarzeń dochodzi na ogół  w pomieszczeniach z wadliwie działającą wentylacją. Zatrucie tlenkiem węgla jest również częste u ofiar pożarów.

Przebywanie w pomieszczeniach, w których jest nieszczelna instalacja gazowa lub kominowa naraża domowników na zatrucie CO. Z reguły odnotowuje się:

  • zatrucia gazem z kuchenki,
  • zatrucia spalinami samochodowymi,
  • zatrucia dymem z pieca,
  • zatrucia dymem w czasie pożaru.

Według danych ze Stanów Zjednoczonych rocznie dochodzi tam do około 15 tys. zatruć, z czego 500 kończy się śmiertelnie. Najczęściej ekspozycja na CO ma miejsce w domu ofiar. Giną głównie osoby poniżej 44. roku życia i kobiety.

Zatrucie tlenkiem węgla – objawy

Co dzieje się w organizmie człowieka, gdy dochodzi do zatrucia tlenkiem węgla? Działanie tego gazu na ludzi jest destrukcyjne. Tlenek węgla wnika do organizmu poprzez drogi oddechowe. W znacznie mniejszym stopniu CO przenika przez skórę i błony śluzowe. Organizm nie radzi sobie z wydalaniem CO z układu oddechowego.

Przedostając się do krwi, CO łączy się z hemoglobiną, tworząc karboksyhemoglobinę. Początkowo połączenia te są realizowane bardzo szybko, a tempo wiązania CO z hemoglobiną spada w momencie osiągnięcia równowagi między stężeniem COHb we krwi a CO w powietrzu. Przy ekspozycji na dwutlenek węgla, czad blokuje hemoglobinę dla tlenu, dlatego upośledzone są właściwości zaopatrzenia tkanek organizmu w tlen.

W zależności od tego, jaki jest poziom stężenia CO w powietrzu, objawy zaczadzenia, czyli objawy zatrucia tlenkiem węgla mogą być nieco inne:

  • stężenie CO rzędu 100–200 ppm (0,01 proc.– 0,02 proc.) – lekki ból głowy po 2–3-godzinnej ekspozycji,
  • stężenie CO rzędu 400 ppm (0,04 proc.) – silny ból głowy już po godzinnej ekspozycji,
  • stężenie CO rzędu 800 ppm (0,08 proc.) – zawroty głowy, wymioty i konwulsje po około 45 minutach ekspozycji, a trwała śpiączka po 2 godzinach wdychania powietrza z takim stężeniem czadu,
  • stężenie CO rzędu 1600 ppm (0,16 proc.) – silny ból głowy i wymioty, przebiegające z konwulsjami już po 20 minutach ekspozycji, do zgonu dochodzi po około 2 godzinach,
  • stężenie CO rzędu 3200 ppm (0,32 proc.) – intensywny ból głowy i wymioty już po 5–10 minutach ekspozycji, do zgonu dochodzi po 30 minutach,
  • stężenie CO rzędu 6400 ppm (0,64 proc.) – ból głowy i wymioty już po 1–2 minutach, zgon następuje w niecałe 30 minut,
  • stężenie CO rzędu 12 800 ppm (1,28 proc.) – utrata przytomności po 2–3 wdechach, śmierć w ciągu 3 minut.

Wiemy już, jak szybko może postępować i jak tragiczny może być skutek zatrucia czadem. Objawy typowe to ból głowy, konwulsje i wymioty, występujące w różnym czasookresie. Jeśli człowiek wdycha czad, zatrucie może objawiać się:

  • utratą łaknienia,
  • zaburzeniami widzenia,
  • osłabieniem pamięci,
  • upośledzeniem psychicznym,
  • dusznościami,
  • utratą czucia w palcach,
  • bezsennością w nocy i nadmierną sennością w dzień,
  • zaburzeniami ze strony układu krążenia,
  • zmianami w morfologii krwi,
  • drżeniem mięśni, maskowatym wyrazem twarzy,
  • chodem pingwina,
  • zmianą kolorytu skóry na szaroziemisty lub karminowy,
  • kołataniem serca.

W zależności od tego, w jakim stopniu doszło do zatrucia tlenkiem węgla, skutki takiego stanu mogą być różne. Jeśli jest to podtrucie czadem, to wśród objawów można wymienić również utratę orientacji, zaburzenia świadomości i oddychania, mimowolne ruchy gałek ocznych, nierówność źrenic, obniżenie ciepłoty ciała, drgawki, śpiączka i występowanie zmian skórnych. Niestety, w przypadku zatrucia czadem skutki mogą być nawet śmiertelne.

Ciężkie zatrucie skutkować może uszkodzeniem pnia mózgu, w wyniku którego dochodzi do sztywności całego ciała człowieka. Może pojawić się niezborność ruchów, drżenie kończyn, upośledzenie mimiki, zaburzenia mowy, uszkodzenia organów – mięśnia sercowego, wątroby, nerek czy też zakrzepowe zapalenie naczyń krwionośnych.

Zatrucie czadem – pierwsza pomoc bardzo ważna

W przypadku przebywania w pomieszczeniu, w którym występuje wysokie stężenie tlenku węgla, szybko pojawiają się pierwsze objawy zaczadzenia. Leczenie powinno rozpocząć się w możliwie jak najkrótszym czasie.

Pierwszym krokiem, jaki należy wykonać, jest wyniesienie osoby zatrutej czy podtrutej tlenkiem węgla z pomieszczenia i jak najszybsze zapewnienie jej dostępu do świeżego powietrza. Następnie trzeba rozluźnić ubranie poszkodowanego, ale nie rozbierać go. Jednocześnie osoba udzielająca pierwszej pomocy w przypadku podejrzenia zatrucia gazem powinna zadzwonić po fachową pomoc – pod numer 112, 998 lub 999. Jeśli po wyniesieniu na świeże powietrze osoba poszkodowana nie oddycha, należy przystąpić do wykonywania masażu serca i sztucznego oddychania.

W leczeniu pacjentów podtrutych czy zatrutych CO zaleca się terapię w komorze hiperbarycznej. Stosowane jest leczenie tlenem, a niekiedy, przy niewydolności nerek, konieczne jest leczenie nerkozastępcze.

Jak przeciwdziałać zatruciu tlenkiem węgla?

Wiemy już, jak niebezpieczny jest czad. Objawy zatrucia mogą szybko postępować, a nawet zakończyć się śmiercią danej osoby. Czadu nie można wyczuć czy zobaczyć go. Dlatego ważne jest działanie prewencyjne, które polega na zainstalowaniu w domu alarmowych czujników czadu. Jak nie dopuścić do zatrucia czadem? Co trzeba robić?

Należy zadbać o to, by instalacja grzewcza była wykonana prawidłowo i funkcjonowała bez zarzutu. Trzeba ją regularnie serwisować i dokonywać jej przeglądów. Konieczne jest bezwzględne wietrzenie pomieszczeń i zapewnienie sprawnie działającej wentylacji.

Można też zabezpieczyć finansowo siebie i swoją rodzinę na wypadek utraty zdrowia, a nawet życia w wyniku podtrucia lub zatrucia czadem. Wystarczy wykupić odpowiednie ubezpieczenie domu. Jeśli mieszkanie znajduje się w zasobach np. spółdzielni mieszkaniowej, za skutki zatrucia czadem można wnioskować o odszkodowanie z ubezpieczenia OC zarządcy budynku, który odpowiada za jego stan techniczny. Najważniejsze jest ograniczenie ryzyka zaczadzenia, a jeśli do niego dojdzie, należy jak najszybciej udzielić pomocy poszkodowanym.

Źródła: 

https://www.straz.gov.pl/porady/czad

https://zdrowie.radiozet.pl/Medycyna/Pierwsza-pomoc/Zatrucie-czadem-tlenkiem-wegla-objawy-i-pierwsza-pomoc

http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2014/08/pnm_2013_519-522.pdf

https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/urazy-wypadki/zatrucie-tlenkiem-wegla-objawy-zatrucia-tlenkiem-wegla-aa-66Vg-Fjnd-VrmP.html